__जागतिक दिव्यांग दिन दरवर्षी डिसेंबर महिन्यात जगभरात साजरा केला जातो. सन १९९२ पासून संयुक्त राष्ट्रसंघातर्फे हा दिन जाहीर करण्यात येत आहे. हा दिवस दिव्यांग व्यक्तींबाबत सामान्य जनतेत जनजागृती निर्माण व्हावी या उद्देशाने साजरा केला जातो. यावर्षीच्या हा दिन साजरा करण्याचा २०१९ चा उद्देश' दिव्यांग व्यक्तींच्या सहभागास आणि त्यांच्या नेतृत्त्वात २०३० च्या विकास एजन्डावर कार्यवाही करणे' हा आहे.
बऱ्याच लोकांना आपल्या समाजात किती जव्यक्ती दिव्यांग आहेत हे देखील माहित नसते. त्यांना समाजात समान अधिकार मिळत आहेत किंवा नाही. त्यांना चांगले आरोग्य आणि आदर प्राप्त करण्यासाठी आणि जीवनात पुढे जाण्यासाठी, त्यांना सामान्य जनतेकडून काही मदतीची आवश्यकता आहे. परंतु सामान्यतः समाजात सर्व लोक आपली खरी जबाबदारी ओळखत नाहीत. आकडेवारी नुसार, असे आढळले आहे की, एकूण लोकसंख्येपैकी जगातील सरासरी १५ टक्के लोक दिव्यांग आहेत. जागतिक आरोग्य संघटनादेखील दिव्यांग बांधवाच्या जीवनाची गुणवत्ता वाढावी म्हणून प्रयत्नशील असते. त्यासाठी विभागीय, राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय पातळीवर विविध उपक्रम हाती घेतले जातात. ___ हा दिवस साजरा करताना चार महत्त्वाच्या पायऱ्या लक्षात घ्यायला हव्यात, शाळा, कॉलेजस्, सरकारी-खाजगी-निमसरकारी संस्थांतर्फे आयोजित उपक्रमात सहभागी होणे, विविध प्रचार मोहिमा आयोजित करून अपंगाच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, त्यांना सहकार्याचे अभिवचन देणे, दिव्यांग बांधवांच्या ठायी असलेल्या छुप्या कलागुणांचा साक्षात्कार होण्यासाठी उत्सव-मेळावे भरविणे आणि त्यांची जगण्याची उभारी वाढविणे, दिव्यांगांच्या उद्धारासाठी जागतिक स्तरांवरची नियमावली कटाक्षाने पाळली जात नसेल तर त्यासाठी काटेकोरपणे दक्षता घेऊन ते मार्गी लावणे. __दिव्यांग व्यक्तींना बर्यादचदा समाजाच्या मुख्य प्रवाहात जीवन जगण्याची एक सक्रिय भूमिका निभावण्याची आवश्यकता आहे, मात्र यामधून त्यांना डावलण्यात आले आहे. समाजातील त्यांची स्वतः ची कुवत, आरोग्य आणि अधिकार यामध्ये सुधारणा करण्यासाठी तसेच सर्व क्षेत्रामध्ये समान सहभाग करण्यासाठी या दिवशी जागरूकता मोहीम सर्व देशांमध्ये राबविली जाते. दिव्यांग व्यक्तींना राजकीय, आर्थिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक या सर्व क्षेत्रांमध्ये समाविष्ट करण्यासाठी जागतिक अपंग दिन साजरा केला जातो. जागतिक दिव्यांग दिन दरवर्षी साजरा करताना जगभरातील दिव्यांग व्यक्तींच्या सबळीकरणासाठी विविध विषयांवर लक्ष केंद्रित केले जाते. विकसनशील देशांमधील दिव्यांग व्यक्तींच्या नेतृत्त्वात असलेल्या भूमिकेत वाढ करणे व त्यांना प्रोत्साहन देणे हे फारच जरुरीचे कार्य आहे. राजकीय सहभाग आणि दिव्यांग व्यक्तींच्या संपूर्ण समावेशासाठी सुधारणा करण्यासाठी राबविलेल्या रणनीतींचे कठोर आणि वेळेवर मूल्यांकन करण्याची आवश्यकता आहे. दैनंदिन व्यवहारात दिव्यांग असलेल्या व्यक्तींचा समावेश आणि दिव्यांगत्व नसलेल्या त्यांच्या सहकर्त्यांप्रमाणेच त्यांना भूमिकेसाठी प्रोत्साहित करणे म्हणजे मुख्य प्रवाहात समाविष्ट करण्यात केवळ त्यांना प्रोत्साहित करण्यापेक्षा अधिक गोष्टींचा समावेश आहे; याकरिता समाजामध्ये आणि आस्थापनांमध्ये पुरेशी धोरणे आणि पद्धती प्रभावीपणे राबवल्या जात आहेत हे सुनिश्चित करणे आवश्यक आहे. सर्व समावेशक धोरणामुळे सामाजिक जीवन भूमिकांमध्ये आणि क्रियांमध्ये सहभाग वाढला पाहिजे - जसे की विद्यार्थी, कामगार, मित्र, समुदाय सदस्य, रुग्ण, जोडीदार, भागीदार किंवा पालक सामाजिकदृष्ट्या अपेक्षित क्रियांमध्ये सामाजिक उपक्रमांमध्ये व्यस्त राहणे, सार्वजनिक स्त्रोत जसे की वाहतूक आणि लायब्ररीचा वापर करणे, समाजात वावराने, पर्याप्त आरोग्य सेवा मिळविणे, नातेसंबंध जोपासणे आणि दिवसा- दररोजच्या क्रियांचा आनंद घेणे देखील समाविष्ट असू शकते. दिव्यांगत्व समावेशामुळे दिव्यांग व्यक्तींना समान आरोग्य पदोन्नतीचा लाभ घेण्याची अनुमती देते. या सर्व क्रियांमध्ये दिव्यांग व्यक्तींचा समावेश त्यांच्या सहभागास येणारे अडथळे ओळखणे आणि ते दूर करण्यास प्रयत्न करणे यापासून सुरू होते.दिव्यांगत्व समावेश म्हणजे दिव्यांग व्यक्तीची कार्य करण्याची पद्धत आणि ते समाजात कसे भाग घेतात यामधील त्यांना येणाऱ्या अडचणी यांचा परस्पर संबंध समजून घेणे आणि प्रत्येकाला त्यांच्या क्षमता आणि इच्छेनुसार जीवनाच्या प्रत्येक बाबतीत सहभागी होण्याची समान संधी मिळवून देण्याचे सुनिश्चित करणे. स्वतंत्र गृहनिर्माण, निवारा कार्यशाळांमध्ये आणि सार्वजनिक जीवनात समान सहभाग मिळवून देणे. दिव्यांगांना समाविष्ट करण्या करता दिव्यांगांना समान संधी, स्वातंत्र्य आणि सन्मान मिळवून देणे आवश्यक आहे. त्यामुळे संपूर्ण समावेश आणि सशक्तीकरण होते तेव्हा पूर्णपणे संपूर्ण समाजाला फायदा होतो. तरीही आपल्या लोकसंख्येच्या या विशाल क्षेत्रामध्ये अजूनही शालेय शिक्षण, नोकरी, सामाजिक जीवन आणि वैयक्तिक जीवनातील सर्वच बाबतीत दिव्यांग व्यक्ती मध्ये भेदभाव केला जात आहे. दिव्यांग व्यक्ती ही एकूण लोकसंख्येच्या सर्वात दुर्लक्षित आणि आर्थिक दृष्ट्या अक्षम असून यामध्ये बेरोजगारीचा दर ७०% आहे.म्हणूनच, ही जागरूकता मोहीम राबविणे अत्यंत आवश्यक आहे. ज्यायोगे लोकांना दिव्यांगांच्या वास्तविक स्थितीबद्दल जाणीव होईल. दिव्यांग व्यक्तीना योग्य संसाधने आणि योग्य अधिकारांचा अभाव यामुळे त्यांना जीवनातील सर्व पैलूसाठी बऱ्याच अडथळ्यांना तोंड द्यावे लागते. जागतिक दिव्यांग दिनाची जागरूकता मोहीम राबवण्याचे महत्वाचे ध्येय म्हणजे दिव्यांगांच्या मुद्दयाबद्दल लोकांच्या जागरुकता आणि समज वाढविणे. समाजातील त्यांच्या स्वाभिमान, जनकल्याण आणि सुरक्षेची पूर्तता करण्यासाठी दिव्यांगांना मदत करणे. आयुष्याच्या प्रत्येक पैलूत दिव्यांग व्यक्तींना मदत करणे. शासनाच्या सर्व कायदे व नियमाचे पालन योग्य पद्धतीने केले जात आहे की नाही हे तपासून पाहणे. समाजात दिव्यांग व्यक्तींची भूमिका वाढवा आणि गरिबी कमी करणे, समान संधी प्रदान करणे, योग्य पुनर्वसनाने त्यांना मदत करणे. त्यांच्या आरोग्य, शिक्षण आणि सामाजिक स्थितीवर लक्ष केंद्रित करणे.
